2. ਦਾਦੀ ਦੇ ਅਚਾਰ

2. ਦਾਦੀ ਦੇ ਅਚਾਰ



ਦਾਦੀ ਜਦੋਂ ਕਦੀ ਵਨੀਲਾ ਜਾਂ ਚਾਕਲੇਟ ਵਾਲੀ ਮਠਿਆਈ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ 'ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਲੀ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਮੋਹਨ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇ ਆ।'
ਮੋਹਨ ਲਈ ਤੰਦੂਰੀ ਬਤਖ਼ ਜਾਂ ਚਿਕਨ-ਕਰੀ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਈ ਤੁਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਲੀ ਦੇ ਘਰ ਕੋਈ ਮਾਸ-ਮੱਛੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖਾਂਦਾ। ਪਰ ਮੋਹਨ ਨੂੰ ਮਠਿਆਈ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ—ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗੁਲਾਬ-ਜਾਮਨ, ਰਸਗੁੱਲੇ, ਜਲੇਬੀਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚ ਖ਼ੁਬ ਦੁੱਧ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਫੇਰ ਦਾਦੀ ਦੇ ਹੱਥ ਦੀ ਬਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਠਿਆਈ ਤਾਂ ਉਹ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ।
ਅਕਸਰ ਅਸੀਂ ਕਟਹਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਟਾਹਣਾ ਉੱਤੇ ਜਾ ਬੈਠਦੇ ਤੇ ਮਠਿਆਈ ਜਾਂ ਪਿਪਰਮਿੰਟ ਜਾਂ ਲਿਸਲਿਸੀ-ਪਿਲਪਿਲੀ ਟਾਫੀ ਦੇ ਚਟਖਾਰੇ ਲੈਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਕਟਹਲ ਅਸੀਂ ਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦੇ। ਹਾਂ, ਉਸਦੀ ਸਬਜ਼ੀ-ਭਾਜੀ ਬਣਦੀ ਜਾਂ ਅਚਾਰ ਪੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਖਾਂਦੇ। ਪਰ ਕਟਹਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਬੜਾ ਮਜ਼ਾ ਆਉਂਦਾ। ਕੁਝ ਬੜੇ ਅਦਭੁਤ ਜੀਵ ਵੀ ਉਸ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ—ਕਾਟੋਆਂ, ਫਲਾਹਾਰੀ-ਚਮਗਿੱਦੜ ਤੇ ਤੋਤੇ-ਤੋਤੀ ਦਾ ਜੋੜਾ। ਕਾਟੋਆਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹਿਲ-ਮਿਲ ਗਈਆਂ ਸੀ ਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੈ ਕੇ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਦੀ ਦੀ ਚਾਕਲੇਟ ਵਾਲੀ ਮਠਿਆਈ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਨਿੱਕੀ ਕਾਟੋ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਵੜ ਕੇ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲੈਂਦੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਲੁਕਾਅ ਕੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਹੋਈ।
ਮੋਹਨ ਤੇ ਮੈਂ, ਦੋਵੇਂ ਬਗ਼ੀਚੇ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰੇਕ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਸੀ, ਤੇ ਜੇ ਦਾਦੀ ਸਾਨੂੰ ਲੱਭਣ ਨਿਕਲਦੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਲੇ ਵਰਾਂਡੇ ਵਿਚੋਂ, ਘਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਲੀ ਰਸੋਈ ਵਿਚੋਂ ਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਘਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਗੁਸਲਖਾਨੇ ਦੀ ਬਾਰੀ ਵਿਚੋਂ ਸਾਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰਦੇ। ਉੱਥੇ ਚਾਰੇ-ਪਾਸੇ ਰੁੱਖ ਹੀ ਰੁੱਖ ਸਨ ਤੇ ਜਦੋਂ ਆਸੀਂ ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹਾਂ। ਕਦੀ-ਕਦੀ ਹੁੰਦਾ ਇਹ ਕਿ ਜਿਸ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਬੈਠੇ ਹੁੰਦੇ, 'ਕਰੇਜ਼ੀ' ਉਸਦੇ ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ ਭੌਂਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਤੇ ਸਾਡਾ ਭੇਤ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦਾ।
ਜਦੋਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੋੜਨ ਦਾ ਮੌਸਮ ਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਮੋਹਨ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਅੰਬ ਤੇ ਲੀਚੀ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਪੱਕ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਮੈਂ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਫਲ ਤੋੜਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੰਡਾ ਸਕਦਾ। ਪਪੀਤਾ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਪੱਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਪਪੀਤੇ ਦੇ ਬੂਟੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਤਣਾ ਪਤਲਾ ਤੇ ਲਚਕੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਪੀਤੇ ਦੇ ਫਲ ਤੋੜਨ ਲਈ ਲੰਮੀਂ ਢਾਂਗੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਜੁੱਪ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮੋਹਨ ਅਚਾਰ ਵਗ਼ੈਰਾ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਦਾਦੀ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਦਾਦੀ ਦੇ ਅਚਾਰ ਦੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਧੁੰਮਾਂ ਸਨ। ਤੇਲ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਅੰਬ ਦਾ ਅਚਾਰ ਦੇਖ ਕੇ ਤਾਂ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਲਾਲਾਂ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ। ਨਿੰਬੂ ਦਾ ਤਿੱਖਾ ਅਚਾਰ ਵੀ ਲੋਕੀ ਬੜਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਲਗਮ, ਗਾਜਰ, ਫੁੱਲਗੋਭੀ, ਮਿਰਚ ਤੇ ਦੂਜੇ ਫਲਾਂ ਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਚਾਰ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਦਾਦੀ ਓਨੇਂ ਹੀ ਮਾਹਰ ਸਨ। ਜਲਕੁੰਭੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਟਹਲ ਤਕ—ਮਤਲਬ ਇਹ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਅਚਾਰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਦਾਦੀ ਮਾਹਰ ਸਨ। ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਅਚਾਰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਚਾਰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਮਿੱਠੀ ਚਟਨੀ ਤੇ ਸਾਸ ਵਗ਼ੈਰਾ ਮੈਨੂੰ ਬੜੇ ਪਸੰਦ ਸਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਅਚਾਰ ਵੀ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ, ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਮਿਰਚ ਮਸਾਲੇ ਵਾਲੇ ਤਿੱਖੇ ਅਚਾਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।
ਇਕ ਵਾਰੀ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਦਾਦੀ ਕੋਲ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਕਮੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇ ਮੋਹਨ ਨੇ ਘਰ-ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਚਾਰ ਵੇਚੇ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਦਾਦੀ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਪਾਲਤੂ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਂਦੇ-ਪਿਆਉਂਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਬਹੁਤੀਆਂ ਧਨੱਡ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਮਕਾਨ ਤਾਂ ਦਾਦਾ ਜੀ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਬੈਂਕ ਵਿਚ ਰੁਪਿਆ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅੰਬ ਦੀ ਫਸਲ ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਉਹਨੂੰ ਖਾਸੀ ਆਮਦਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਰੇਲਵੇ ਵੱਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। (ਦਾਦਾ ਜੀ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਪਹਿਲੋਂ-ਪਹਿਲ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਤਕ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਲਿਆਉਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁੱਢਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਨ)। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਦਾਦੀ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਕਦੀ ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਨਿਰਾਲਾ ਕਿਉਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ—ਬਸ, ਇਕ ਅੱਧੀ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਉਸ ਵਿਚ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਦਾਦੀ ਦੀ ਪਾਕ-ਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਹੀ ਕਮਾਲ ਸੀ ਕਿ ਸਾਧਾਰਨ-ਜਿਹਾ ਭੋਜਨ ਵੀ ਦਾਵਤ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਦੇ ਦੇਂਦਾ ਸੀ।
ਦਾਦੀ ਦੇ ਅਚਾਰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਵੇਚਣ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ। ਬਲਕਿ, ਇਸ ਵਿਚ ਤਾਂ ਮਜ਼ਾ ਹੀ ਮਜ਼ਾ ਸੀ। ਮੋਹਨ ਤੇ ਮੈਂ ਅਚਾਰ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ, ਸ਼ੀਸ਼ੀਆਂ ਟੋਕਰੀ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਪੈਂਦੇ ਤੇ ਘਰ-ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਦੇ।
ਸੜਕ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮੇਜਰ ਕਲਾਰਕ ਸਾਡੇ ਪਹਿਲੇ ਗਾਹਕ ਸਨ। ਮੇਜਰ ਕਲਾਰਕ ਦੇ ਵਾਲ ਲਾਲ-ਲਾਲ ਸਨ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਚਮਕੀਲੀਆਂ ਨੀਲੀਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਿੜੇ-ਖਿੜੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
“ਉਸ ਵਿਚ ਕੀ ਏ, ਰਸਟੀ?” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
“ਜੀ, ਅਚਾਰ!”
“ਅਚਾਰ! ਤੂੰ ਖ਼ੁਦ ਪਾਉਂਦਾ ਏਂ?”
“ਜੀ, ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਦਾਦੀ ਜੀ ਪਾਉਂਦੇ ਨੇ। ਅਸੀਂ ਵੇਚਣ ਆਏ ਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ-ਦਿਨ (ਕ੍ਰਿਸਮਿਸ) ਲਈ 'ਟਰਕੀ' ਖ਼ਰੀਦਾਂਗੇ।”
“ਮਿਸਿਜ ਬਾਂਡ ਦੇ ਅਚਾਰ, ਅਹਾ! ਚੰਗਾ ਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਘਰ ਈ ਪੈਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਆਂ ਤੇਰੀ ਟੋਕਰੀ ਵਿੰਹਦੇ-ਵਿੰਹਦੇ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। ਬੇਟਾ, ਤੇਰੀ ਦਾਦੀ ਨਾਲੋਂ ਅੱਛਾ ਅਚਾਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਅੱਜ ਫੇਰ ਕਹਿੰਦਾ ਆਂ। ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਧੀਆ ਤੇ ਲੱਜਤਦਾਰ ਖਾਣੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵੈਸੇ ਈ ਕਮੀਂ ਏਂ, ਤੇਰੀ ਦਾਦੀ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਉਪਰ ਵਾਲੇ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਏਂ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਗਈ ਏ, ਇਸ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਤਸੱਲੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਪਿਆਂ, ਸਮਝਿਆ...! ਕੀ-ਕੀ ਏ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ? ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਰਚਾਂ ਦਾ ਅਚਾਰ ਵੀ ਹੋਏਗਾ! ਤੇਰੀ ਦਾਦੀ ਜਾਣਦੀ ਏ, ਮਿਰਚ ਦਾ ਅਚਾਰ ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਏ। ਤੇਰੀ ਟੋਕਰੀ 'ਚ ਜੇ ਮਿਰਚਾਂ ਦਾ ਅਚਾਰ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਬੁਰਾ ਲੱਗੇਗਾ।”
ਸੱਚੀਂ, ਟੋਕਰੀ ਵਿਚ ਲਾਲ ਮਿਰਚਾਂ ਦੇ ਅਚਾਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ੀਸ਼ੀਆਂ ਸਨ। ਮੇਜਰ ਕਲਾਰਕ ਨੇ ਤਿੰਨੇ ਖ਼ਰੀਦ ਲਈਆਂ।
ਉੱਥੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਅਸੀਂ ਮਿਸ ਕੇਲਨਰ ਦੇ ਘਰ ਗਏ। ਮਿਸ ਕੇਲਨਰ ਮਿਰਚ-ਮਸਾਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਤਈ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ ਅਚਾਰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹੀ ਵਿਅਰਥ ਸੀ। ਪਰ ਮਿਸ ਕੇਲਨਰ ਨੇ ਸਿਰਕੇ ਵਾਲਾ ਅਦਰਕ ਖ਼ਰੀਦ ਲਿਆ। ਫੇਰ ਮੈਨੂੰ ਉਸਨੇ ਇਕ ਛੋਟੀ-ਜਿਹੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ-ਪੁਸਤਕ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਕਦੀ ਮੈਂ ਮਿਸ ਕੇਲਨਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ-ਪੁਸਤਕ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਅੱਗੇ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਡਾਕਟਰ ਦੱਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿੰਬੂ ਦੇ ਅਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼ੀਸ਼ੀਆਂ ਖ਼ਰੀਦੀਆਂ। ਬੋਲੇ ਕਿ 'ਨਿੰਬੂ ਦਾ ਅਚਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਿਗਰ ਲਈ ਬੜਾ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਏ।' ਸੜਕ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਮੋਟਰ-ਗੈਰਾਜ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮਿਸਟਰ ਹਰੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਨਵੀਂਆਂ ਕਾਰਾਂ ਵੇਚਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿਰਕੇ ਵਾਲੇ ਪਿਆਜ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼ੀਸ਼ੀਆਂ ਖ਼ਰੀਦੀਆਂ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਸ਼ੀਸ਼ੀਆਂ ਹੋਰ ਦੇ ਜਾਈਏ।
ਵਾਪਸ ਘਰ ਪਹੁੰਚਦੇ-ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਾਡੀ ਟੋਕਰੀ ਅਕਸਰ ਖਾਲੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਅਸੀਂ ਜਾ ਕੇ ਦਾਦੀ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਵੀਹ-ਤੀਹ ਰੁਪਏ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ। ਓਹਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਐਨੇ ਰੁਪਈਆਂ ਵਿਚ 'ਟਰਕੀ' ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਕ੍ਰਿਸਮਿਤ ਤਕ ਉੱਥੇ ਡਟੇ ਰਹੇ ਤੇ ਵਧੇਰੇ 'ਟਰਕੀ' ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਢਿੱਡ ' ਗਈ।
“ਹੁਣ ਤਾਂ ਨੌਕਰੀ ਲੱਭ ਲੈ ਤੂੰ!” ਦਾਦੀ ਨੇ ਇਕ ਦਿਨ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
“ਦੇਹਰਾਦੂਨ 'ਚ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕਿੱਥੇ ਧਰੀਆਂ ਨੇ!” ਕੇਨ ਚਾਚਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ।
“ਕੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਏਂ? ਤੂੰ ਕਦੀ ਕੋਈ ਨੌਕਰੀ ਲੱਭੀ ਈ ਨਹੀਂ! ਕੀ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਥੇ ਈ ਪਿਆ ਰਹੇਂਗਾ? ਤੇਰੀ ਭੈਣ ਐਮਿਲੀ ਲਖਨਊ 'ਚ ਸਕੂਲ ਦੀ ਹੈਡਮਿਸਟਰੈਸ ਏ। ਉਸ ਕੋਲ ਚਲਾ ਜਾ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ 'ਡਾਰਮਿਟਰੀ' (ਸਕੂਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੌਣ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਹਾਲ) ਦੇ ਨਿਗਰਾਣ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਸਕਦੀ ਏ।”
“ਛੀ-ਛੀ!” ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਬੋਲੇ, “ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਐ ਆਂਟੀ ਕਿ ਤੂੰ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਕਿ ਮੈਂ ਡਾਰਮਿਟਰੀ ਵਰਗੀ ਜਗ੍ਹਾ ਚਾਲ੍ਹੀ-ਪੰਜਾਹ ਝੱਲ-ਵਲੱਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਿਰ-ਖਪਾਈ ਕਰਾਂ।”
“ਝੱਲ-ਵਲੱਲੇ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਏ?”  ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ।
“ਚੁੱਪ ਰਹਿ!” ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਤੁੜ੍ਹਕੇ।
“ਝੱਲ-ਵਲੱਲੇ ਦਾ ਅਰਥ ਏ ਸਨਕੀ।”
“ਏਨੇ ਭਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਸਨਕੀ ਹੁੰਦਾ ਏ!” ਮੈਂ ਉਲਾਂਭੇ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸੀਂ 'ਸਨਕੀ' ਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇਕ ਸਨਕੀ 'ਕਰੇਜ਼ੀ' ਏ, ਤੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਵੀ ਤਾਂ ਸਨਕੀ ਨੇ।”
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਕੰਨ ਮਰੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਦਾਦੀ ਬੋਲੀ, “ਤੇਰਾ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਸਨਕੀ ਨਹੀਂ...। ਖ਼ਬਰਦਾਰ, ਜੇ ਕਦੀ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਮੂੰਹੋਂ ਕੱਢੀ! ਹਾਂ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਆਲਸੀ ਜ਼ਰੂਰ ਏ।”
“ਤੇ ਖਬਤੀ ਵੀ!” ਮੈਂ ਕਿਹਾ, “ਸੁਣਦੇ ਆਂ, ਉਹ ਖਬਤੀ ਵੀ ਨੇ।”
“ਕਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਏ, ਮੈਂ ਖਬਤੀ ਆਂ!” ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਹਿਰਖ ਕੇ ਬੋਲੇ।
“ਮਿਸ ਲੇਸਲੀ ਕਹਿੰਦੀ ਏ!” ਮੈਂ ਝੂਠ-ਮੂਠ ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਮਿਸ ਲੇਸਲੀ ਉੱਤੇ ਮੁਗਧ ਨੇ, ਜਿਹੜੀ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਬਿਊਟੀ ਪਾਰਲਰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ।
“ਤੇਰੀ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ!” ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਬੋਲੇ, “ਫੇਰ ਵੀ, ਕਦੋਂ ਮਿਲੀ ਸੀ ਮਿਸ ਲੇਸਲੀ ਤੈਨੂੰ?”
“ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਪੁਦੀਨੇ ਦੀ ਚਟਨੀ ਦੀ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਵੇਚੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਮਿਸ ਲੇਸਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਪੁਦੀਨੇ ਦੀ ਚਟਨੀ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਏ। ਪਰ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ—ਇਹ ਚਟਨੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਿਸਟਰ ਹਾਉਫਟਨ ਲਈ ਖ਼ਰੀਦੀ ਏ, ਜਿਹੜੇ ਮੈਨੂੰ ਕਲ੍ਹ ਸਿਨੇਮਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ।”
--- --- ---