4. ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ
“ਏਸ ਕੇਨ ਦਾ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਪਏਗਾ!” ਆਖ਼ਰ, ਇਕ ਦਿਨ ਦਾਦੀ ਨੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਮੈਂ ਕਿਚਨ ਵਿਚ ਦਾਦੀ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਮਟਰ ਛਿੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਵਿਚ-ਵਿਚ ਇਕ-ਅੱਧਾ ਦਾਣਾ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਸੂਜੀ ਬਿੱਲੀ ਸਾਈਡ ਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਤੇ ਬੜੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਸਟੂ (ਉਬਲਿਆ) ਗੋਸ਼ਤ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੂਜੀ ਨੂੰ ਸਟੂ ਗੋਸ਼ਤ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਦਾਦੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸੀ, “ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਮੈਨੂੰ ਰੜਕਦਾ ਏ, ਤੇ ਫੇਰ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਰੁਪਈਆ-ਪੈਸਾ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੌਜਵਾਨ ਲਈ ਏਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇ ਤਕ ਬੇਕਾਰ ਰਹਿਣਾ ਭਲਾਂ ਠੀਕ ਲੱਗਦਾ ਏ!”
“ਦਾਦੀ, ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਕਿ?”
“ਚਾਲ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਏ। ਹਰ ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਏ, ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।”
“ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਮੇਬਲ ਆਂਟੀ ਕੋਲ ਕਿਓਂ ਨਹੀਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ”
“ਮੇਬਲ ਆਂਟੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਏ। ਐਮਿਟੀ ਆਂਟੀ ਤੇ ਬੇਰਿਲ ਆਂਟੀ ਕੇ ਘਰ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਇਹੋ ਤਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਏ ਇਸਦੀ—ਏਨੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਇਸਨੂੰ ਪਿਆਰ-ਦੁਲਾਰ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਨੇ...ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਖਾਂਦੇ-ਪੀਂਦੇ ਲੋਕ ਨੇ ਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਚਾਹੇ, ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਨੇ। ਏਸੇ ਲਈ ਕੇਨ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਐਮਿਲੀ ਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਬਿਤਾਅ ਦੇਂਦਾ ਏ ਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਣ-ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।”
“ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ ਹੋਏ ਨਾ!” ਮੈਂ ਕਿਹਾ।
“ਇਸ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੇਬਲ ਵੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਤੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਕ ਦੋ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਹੋਵੇਗਾ ਈ, ਤਾਂ ਐਮਿਲੀ ਤੇ ਬੇਰਿਲ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਫੌਜ਼ ਵਿਚ ਨੇ। ਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ।”
“ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਕਿਓਂ ਨਈਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ?”
“ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਏ ਉੱਥੇ ਜਾਏਗਾ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਤੇਰੀਆਂ ਆਂਟੀਆਂ ਦੇਖਣਗੀਆਂ ਕਿ ਨੌਕਰਾਂ-ਚਾਕਰਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਈ ਕੰਮ ਚਲਾਉਣਾ ਏਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਤਕ ਤੇਰੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਤੇ ਫੇਰ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਾਣ ਦਾ ਉਸਦਾ ਭਾੜਾ ਕੌਣ ਦੇਵੇਗਾ?”
“ਜੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨਾ ਗਏ ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਏਥੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਈ ਰਹਿਣਗੇ? ਦਾਦੀ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਏਥੇ ਈ ਰਹੋਗੇ ਨਾ?”
“ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਜਿਊਂਦੀ ਆਂ।”
“ਦਾਦੀ, ਤੁਸੀਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨਹੀਂ ਜਾਓਗੇ ਨਾ?”
“ਨਈਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਆਂ। ਮੇਰੀ ਦਸ਼ਾ ਰੁੱਖਾਂ ਵਰਗੀ ਏ। ਮੈਂ ਜੜ੍ਹ ਫੜ੍ਹ ਚੁੱਕੀ ਆਂ ਇੱਥੇ। ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਉਦੋਂ ਤਕ ਨਹੀ ਜਦੋਂ ਤਕ ਬੁੱਢੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪੱਤੇ ਨਹੀਂ ਝੜ ਜਾਂਦੇ।...ਹਾਂ, ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਵੀ ਚਲਾ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ਾਇਦ ਤੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਈ ਪੂਰੀ ਕਰੇਂ।”
“ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਏਥੇ ਈ ਪੜ੍ਹਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਬਿਤਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਆਂ, ਦਾਦੀ! ਜੇ ਮੈਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਬੁਢਾਪੇ 'ਚ ਤੁਹਾਡੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ?”
“ਮੈਂ ਬੁੱਢੀ ਤਾਂ ਹੋ ਈ ਗਈ ਆਂ। ਸੱਠ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਆਂ।”
“ਏਨੀ ਉਮਰ ਕੋਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਏ? ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਈ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਏ। ਤੇ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਜਾਓਂਗੇ, ਦਾਦੀ, ਤਾਂ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ?”
“ਉਹ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਦੇਖਭਾਲ ਖ਼ੁਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਏ। ਵਕਤ ਆ ਗਿਆ ਏ ਕਿ ਉਹ ਇੰਜ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲਵੇ। ਨਾਲੇ ਇਹੋ ਸਮਾਂ ਏਂ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੰਮ-ਧੰਦਾ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਏ।”
ਮੈਂ ਵੀ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੱਤਾ ਜਿਹੜਾ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਦੇ ਫਿੱਟ ਬੈਠਦਾ—ਜਾਂ ਕਹੋ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਿਆ ਜਿਹੜਾ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨਾਲ ਨਿਭ ਸਕੇ। ਫੇਰ ਆਯਾ ਨੇ ਹੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ।
ਉਹ ਬੋਲੀ, “ਗੁਲਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਟਿਊਟਰ ਚਾਹੀਦਾ ਏ। ਇਕ ਮੁੰਡਾ ਏ, ਇਕ ਕੁੜੀ, ਬਸ।”
“ਤੈਨੂੰ ਕਿੰਜ ਪਤਾ ਏ?” ਦਾਦੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
“ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਯਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆਂ ਏਂ। ਦੋ ਸੌ ਰੁਪਈਏ ਦੇਣਗੇ ਤੇ ਕੰਮ ਵੀ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ—ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਦੋ ਘੰਟੇ।”
ਮੈਂ ਕਿਹਾ, “ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਏ।”
“ਠੀਕ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਏਂ।” ਦਾਦੀ ਬੋਲੇ, “ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਆਂ, ਇਕ ਅਰਜ਼ੀ ਭੇਜ ਈ ਦੇਵੇ। ਚਾਹੀਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਐ ਬਈ ਖ਼ੁਦ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੀ ਨੋਕਰੀ ਚੰਗੀ ਰਹੇਗੀ।”
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਜਾਣਾ ਤੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਏ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਣੀ ਘਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਿਆ।
“ਤੂੰ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡਦਾ ਏਂ?” ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
“ਜੀ, ਖੇਡ ਲੈਂਦਾ ਆਂ!” ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਬਹੁਤ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
“ਠੀਕ ਏ, ਇਹ ਨੌਕਰੀ ਤੇਰੀ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਡਬਲਸ ਮੈਚ ਦੇ ਲਈ ਚੌਥਾ ਖਿਡਾਰੀ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸਾਂ...ਤੇ ਸੁਣ,” ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਦੀ ਕੈਂਬ੍ਰਿਜ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਏਂ?”
“ਨਈ, ਮੈਂ ਆਕਸਫੋਰਡ 'ਚ ਸਾਂ।” ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹਾ।
ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਬੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਟਿਊਟਰ ਹੀ ਲੱਭ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਹੜਾ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਟੈਨਿਸ ਵੀ ਖੇਡਦਾ ਹੋਵੇ।
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਇਸ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਦੱਸੀ। ਦਾਦੀ ਬੋਲੇ, “ਪਰ, ਕੇਨ ਤੂੰ ਤਾਂ ਕਦੀ ਆਕਸਫੋਰਡ ਗਿਆ ਈ ਨਹੀਂ! ਫੇਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਓਂ ਆਖੀ ਤੂੰ?”
“ਹੋਰ ਕੀ, ਮੈਂ ਆਕਸਫੋਰਡ ਗਿਆ ਆਂ। ਭੁੱਲ ਗਏ, ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਭਰਾ ਜਿਮ ਨਾਲ ਦੋ ਸਾਲ ਰਿਹਾਂ...।”
“ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਉਸਦੇ 'ਪਬ' (ਸ਼ਰਾਬਖਾਨਾ) 'ਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਸੈਂ। ਤੂੰ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਤਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।”
“ਠੀਕ ਏ...ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਗਿਆਂ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਹਨੇ ਤਾਂ ਇਹੀ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਕੈਬ੍ਰਿਜ ਵਿਚ ਰਿਹਾਂ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿਚ ਰਿਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਚ ਏ। ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਆਕਸਫੋਰਡ 'ਚ ਕੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਓ-ਜੀ, ਫਰਕ ਕੀ ਪੈਂਦਾ ਏ!” ਤੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਸੀਟੀ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਟੁਰ ਗਏ।
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਕਿ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਆਪਣੀ ਇਸ ਨੌਕਰੀ ਵਿਚ ਖ਼ੂਬ ਚਮਕੇ। ਘੱਟੋਘੱਟ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਇੰਜ ਹੀ ਹੋਇਆ।
ਮਹਾਰਾਜ ਏਨਾ ਖ਼ਰਾਬ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ ਕਿ ਕੋਈ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਖ਼ਰਾਬ ਖੇਡ, ਖੇਡ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੋ, ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ 'ਡਬਲਸ' ਵਿਚ ਪਾਰਟਨਰ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਸਿੰਗਲਸ' ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਹੇਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਉਹ ਮਹਾਰਾਜੇ ਤੋਂ ਹਾਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਪੱਕੀ ਰਹੇਗੀ।
ਟੈਨਿਸ ਦੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨਾਲ ਬਤਖ਼ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਆ-ਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ, ਪੜ੍ਹਨਾਂ ਤੇ ਹਿਸਾਬ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਕਦੀ-ਕਦੀ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਕਿ ਜੇ ਕਦੀ ਉਹ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਗਲਤ ਕੱਢਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿਆਂ। ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਘਟਾਓ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਵਿਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਨ।
ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਮੈਥੋਂ ਛੋਟੇ ਸਨ। ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਬਿਠਾਲ ਜਾਂਦੇ—“ਰਸਟੀ ਜ਼ਰਾ ਦੇਖਦਾ ਰਹੀਂ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਠੀਕ ਕੱਢਣ।” ਤੇ ਜੇਬਾਂ ਵਿਚ ਹੱਥ ਪਾਈ ਬੇਸੁਰੀ ਸਿਟੀਂ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਟੈਨਿਸ ਕੋਰਡ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੇ ਇਕੋ ਸਵਾਲ ਦੇ ਦੋ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਜਵਾਬ ਕੱਢਦੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਥਾਪੜਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ, “ਬਹੁਤ ਖ਼ੂਬ! ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਏ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਡਟ ਕੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਰਹੇ ਓਂ। ਇਕ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਹੀ ਏ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਗਲਤ। ਪਰ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਤੋੜਨਾਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਕੌਣ ਸਹੀ ਏ ਤੇ ਕੌਣ ਗਲਤ।”
ਪਰ ਪਿੱਛੋਂ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮੈਥੋਂ ਪੁੱਛਦੇ, “ਕਿਸਦਾ ਜਵਾਬ ਸਹੀ ਸੀ, ਰਸਟੀ?”
“ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਗਲਤ ਸਨ, ਕੇਨ ਚਾਚੂ।” ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ।
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੱਗੀ-ਲਗਾਈ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੁੱਟਣੀ, ਜੇ ਉਹ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਟੈਨਿਸ ਵਿਚ ਨਾ ਹਰਾਉਂਦੇ।
ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਲੋਚਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਸੈਕਟਰੀਆਂ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡਦੇ-ਖੇਡਦੇ ਚੰਗਾ ਖੇਡਣਾ ਸਿੱਖ ਗਏ ਸਨ ਉਹ। ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਹਾਰਨ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਕ ਮੈਚ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਹੀ ਗਏ ਸਨ ਉਹ।
ਇਸ ਉੱਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਯਕਦਮ ਭੜਕ ਗਏ।
“ਮਿਸਟਰ ਬਾਂਡ!” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੁਰਖ਼ਤ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਕਿ ਤੂੰ ਹਾਰਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸਮਝਦਾ ਏਂ। ਸਾਰੇ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇ?”
“ਬੜਾ ਅਫ਼ਸੋਸ ਏ ਮਹਾਮਹਿਮ,” ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਬੋਲੇ, “ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਗਿਆ।”
ਉਸ ਦਿਨ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਹਫ਼ਤੇ ਕੁ ਬਾਅਦ ਹੀ ਫੇਰ ਇੰਜ ਹੋਇਆ। ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਫੇਰ ਜਿੱਤੇ ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਏਨੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਏ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਬੋਲੇ ਭੁੱਜਦੇ ਹੋਏ ਟੈਨਿਸ ਕੋਰਡ ਵਿਚੋਂ ਚਲੇ ਗਏ।
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਵੇਲੇ ਆ ਧਮਕੇ। ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਾਂਗ ਉਸ ਸਮੇਂ 'ਸਿਫ਼ਰ-ਕਾਟੇ' ਦੀ ਖੇਡ ਵਿਚ ਮਗਨ ਸਨ।
“ਮਿਸਟਰ ਬਾਂਡ! ਕਲ੍ਹ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੈਕਟਰੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਏ ਕਿ ਨੋਟਿਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦੇ ਦੇਵੇ।”
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਜੇਬਾਂ ਵਿਚ ਹੱਥ ਪਾਈ ਸੀਟੀ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਖ਼ੁਸ਼ੀ-ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਘਰ ਪਰਤ ਆਏ।
“ਅੱਜ ਜਲਦੀ ਆ ਗਿਆ ਤੂੰ!” ਦਾਦੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
“ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਮੇਰੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ!” ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਬੋਲੇ।
“ਖ਼ੈਰ, ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਚਾਹ ਪੀ ਲੈ।”
ਦਾਦੀ ਤਾਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਦੀ ਇਹ ਨੌਕਰੀ ਬਹੁਤੇ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਚੱਲੇਗੀ। ਫੇਰ ਉਹ ਝਿੜਕਦੇ-ਫਿਟਕਾਰਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, “ਇਸਨੇ ਕਮ-ਸੇ-ਕਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤਾਂ ਕੀਤੀ। ਤੇ ਇਹ ਨੌਕਰੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਦਿਨ ਚੱਲੀ—ਦੋ ਮਹੀਨੇ।”
--- --- ---
“ਏਸ ਕੇਨ ਦਾ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਪਏਗਾ!” ਆਖ਼ਰ, ਇਕ ਦਿਨ ਦਾਦੀ ਨੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਮੈਂ ਕਿਚਨ ਵਿਚ ਦਾਦੀ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਮਟਰ ਛਿੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਵਿਚ-ਵਿਚ ਇਕ-ਅੱਧਾ ਦਾਣਾ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਸੂਜੀ ਬਿੱਲੀ ਸਾਈਡ ਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਤੇ ਬੜੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਸਟੂ (ਉਬਲਿਆ) ਗੋਸ਼ਤ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੂਜੀ ਨੂੰ ਸਟੂ ਗੋਸ਼ਤ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਦਾਦੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸੀ, “ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਮੈਨੂੰ ਰੜਕਦਾ ਏ, ਤੇ ਫੇਰ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਰੁਪਈਆ-ਪੈਸਾ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੌਜਵਾਨ ਲਈ ਏਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇ ਤਕ ਬੇਕਾਰ ਰਹਿਣਾ ਭਲਾਂ ਠੀਕ ਲੱਗਦਾ ਏ!”
“ਦਾਦੀ, ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਕਿ?”
“ਚਾਲ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਏ। ਹਰ ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਏ, ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।”
“ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਮੇਬਲ ਆਂਟੀ ਕੋਲ ਕਿਓਂ ਨਹੀਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ”
“ਮੇਬਲ ਆਂਟੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਏ। ਐਮਿਟੀ ਆਂਟੀ ਤੇ ਬੇਰਿਲ ਆਂਟੀ ਕੇ ਘਰ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਇਹੋ ਤਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਏ ਇਸਦੀ—ਏਨੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਇਸਨੂੰ ਪਿਆਰ-ਦੁਲਾਰ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਨੇ...ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਖਾਂਦੇ-ਪੀਂਦੇ ਲੋਕ ਨੇ ਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਚਾਹੇ, ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਨੇ। ਏਸੇ ਲਈ ਕੇਨ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਐਮਿਲੀ ਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਬਿਤਾਅ ਦੇਂਦਾ ਏ ਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਣ-ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।”
“ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ ਹੋਏ ਨਾ!” ਮੈਂ ਕਿਹਾ।
“ਇਸ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੇਬਲ ਵੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਤੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਕ ਦੋ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਹੋਵੇਗਾ ਈ, ਤਾਂ ਐਮਿਲੀ ਤੇ ਬੇਰਿਲ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਫੌਜ਼ ਵਿਚ ਨੇ। ਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ।”
“ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਕਿਓਂ ਨਈਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ?”
“ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਏ ਉੱਥੇ ਜਾਏਗਾ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਤੇਰੀਆਂ ਆਂਟੀਆਂ ਦੇਖਣਗੀਆਂ ਕਿ ਨੌਕਰਾਂ-ਚਾਕਰਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਈ ਕੰਮ ਚਲਾਉਣਾ ਏਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਤਕ ਤੇਰੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਤੇ ਫੇਰ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਾਣ ਦਾ ਉਸਦਾ ਭਾੜਾ ਕੌਣ ਦੇਵੇਗਾ?”
“ਜੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨਾ ਗਏ ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਏਥੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਈ ਰਹਿਣਗੇ? ਦਾਦੀ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਏਥੇ ਈ ਰਹੋਗੇ ਨਾ?”
“ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਜਿਊਂਦੀ ਆਂ।”
“ਦਾਦੀ, ਤੁਸੀਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨਹੀਂ ਜਾਓਗੇ ਨਾ?”
“ਨਈਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਆਂ। ਮੇਰੀ ਦਸ਼ਾ ਰੁੱਖਾਂ ਵਰਗੀ ਏ। ਮੈਂ ਜੜ੍ਹ ਫੜ੍ਹ ਚੁੱਕੀ ਆਂ ਇੱਥੇ। ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਉਦੋਂ ਤਕ ਨਹੀ ਜਦੋਂ ਤਕ ਬੁੱਢੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪੱਤੇ ਨਹੀਂ ਝੜ ਜਾਂਦੇ।...ਹਾਂ, ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਵੀ ਚਲਾ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ਾਇਦ ਤੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਈ ਪੂਰੀ ਕਰੇਂ।”
“ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਏਥੇ ਈ ਪੜ੍ਹਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਬਿਤਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਆਂ, ਦਾਦੀ! ਜੇ ਮੈਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਬੁਢਾਪੇ 'ਚ ਤੁਹਾਡੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ?”
“ਮੈਂ ਬੁੱਢੀ ਤਾਂ ਹੋ ਈ ਗਈ ਆਂ। ਸੱਠ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਆਂ।”
“ਏਨੀ ਉਮਰ ਕੋਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਏ? ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਈ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਏ। ਤੇ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਜਾਓਂਗੇ, ਦਾਦੀ, ਤਾਂ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ?”
“ਉਹ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਦੇਖਭਾਲ ਖ਼ੁਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਏ। ਵਕਤ ਆ ਗਿਆ ਏ ਕਿ ਉਹ ਇੰਜ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲਵੇ। ਨਾਲੇ ਇਹੋ ਸਮਾਂ ਏਂ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੰਮ-ਧੰਦਾ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਏ।”
ਮੈਂ ਵੀ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੱਤਾ ਜਿਹੜਾ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਦੇ ਫਿੱਟ ਬੈਠਦਾ—ਜਾਂ ਕਹੋ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਿਆ ਜਿਹੜਾ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨਾਲ ਨਿਭ ਸਕੇ। ਫੇਰ ਆਯਾ ਨੇ ਹੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ।
ਉਹ ਬੋਲੀ, “ਗੁਲਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਟਿਊਟਰ ਚਾਹੀਦਾ ਏ। ਇਕ ਮੁੰਡਾ ਏ, ਇਕ ਕੁੜੀ, ਬਸ।”
“ਤੈਨੂੰ ਕਿੰਜ ਪਤਾ ਏ?” ਦਾਦੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
“ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਯਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆਂ ਏਂ। ਦੋ ਸੌ ਰੁਪਈਏ ਦੇਣਗੇ ਤੇ ਕੰਮ ਵੀ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ—ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਦੋ ਘੰਟੇ।”
ਮੈਂ ਕਿਹਾ, “ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਏ।”
“ਠੀਕ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਏਂ।” ਦਾਦੀ ਬੋਲੇ, “ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਆਂ, ਇਕ ਅਰਜ਼ੀ ਭੇਜ ਈ ਦੇਵੇ। ਚਾਹੀਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਐ ਬਈ ਖ਼ੁਦ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੀ ਨੋਕਰੀ ਚੰਗੀ ਰਹੇਗੀ।”
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਜਾਣਾ ਤੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਏ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਣੀ ਘਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਿਆ।
“ਤੂੰ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡਦਾ ਏਂ?” ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
“ਜੀ, ਖੇਡ ਲੈਂਦਾ ਆਂ!” ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਬਹੁਤ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
“ਠੀਕ ਏ, ਇਹ ਨੌਕਰੀ ਤੇਰੀ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਡਬਲਸ ਮੈਚ ਦੇ ਲਈ ਚੌਥਾ ਖਿਡਾਰੀ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸਾਂ...ਤੇ ਸੁਣ,” ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਦੀ ਕੈਂਬ੍ਰਿਜ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਏਂ?”
“ਨਈ, ਮੈਂ ਆਕਸਫੋਰਡ 'ਚ ਸਾਂ।” ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹਾ।
ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਬੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਟਿਊਟਰ ਹੀ ਲੱਭ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਹੜਾ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਟੈਨਿਸ ਵੀ ਖੇਡਦਾ ਹੋਵੇ।
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਇਸ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਦੱਸੀ। ਦਾਦੀ ਬੋਲੇ, “ਪਰ, ਕੇਨ ਤੂੰ ਤਾਂ ਕਦੀ ਆਕਸਫੋਰਡ ਗਿਆ ਈ ਨਹੀਂ! ਫੇਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਓਂ ਆਖੀ ਤੂੰ?”
“ਹੋਰ ਕੀ, ਮੈਂ ਆਕਸਫੋਰਡ ਗਿਆ ਆਂ। ਭੁੱਲ ਗਏ, ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਭਰਾ ਜਿਮ ਨਾਲ ਦੋ ਸਾਲ ਰਿਹਾਂ...।”
“ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਉਸਦੇ 'ਪਬ' (ਸ਼ਰਾਬਖਾਨਾ) 'ਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਸੈਂ। ਤੂੰ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਤਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।”
“ਠੀਕ ਏ...ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਗਿਆਂ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਹਨੇ ਤਾਂ ਇਹੀ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਕੈਬ੍ਰਿਜ ਵਿਚ ਰਿਹਾਂ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿਚ ਰਿਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਚ ਏ। ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਆਕਸਫੋਰਡ 'ਚ ਕੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਓ-ਜੀ, ਫਰਕ ਕੀ ਪੈਂਦਾ ਏ!” ਤੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਸੀਟੀ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਟੁਰ ਗਏ।
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਕਿ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਆਪਣੀ ਇਸ ਨੌਕਰੀ ਵਿਚ ਖ਼ੂਬ ਚਮਕੇ। ਘੱਟੋਘੱਟ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਇੰਜ ਹੀ ਹੋਇਆ।
ਮਹਾਰਾਜ ਏਨਾ ਖ਼ਰਾਬ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ ਕਿ ਕੋਈ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਖ਼ਰਾਬ ਖੇਡ, ਖੇਡ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੋ, ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ 'ਡਬਲਸ' ਵਿਚ ਪਾਰਟਨਰ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਸਿੰਗਲਸ' ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਹੇਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਉਹ ਮਹਾਰਾਜੇ ਤੋਂ ਹਾਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਪੱਕੀ ਰਹੇਗੀ।
ਟੈਨਿਸ ਦੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨਾਲ ਬਤਖ਼ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਆ-ਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ, ਪੜ੍ਹਨਾਂ ਤੇ ਹਿਸਾਬ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਕਦੀ-ਕਦੀ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਕਿ ਜੇ ਕਦੀ ਉਹ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਗਲਤ ਕੱਢਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿਆਂ। ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਘਟਾਓ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਵਿਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਨ।
ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਮੈਥੋਂ ਛੋਟੇ ਸਨ। ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਬਿਠਾਲ ਜਾਂਦੇ—“ਰਸਟੀ ਜ਼ਰਾ ਦੇਖਦਾ ਰਹੀਂ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਠੀਕ ਕੱਢਣ।” ਤੇ ਜੇਬਾਂ ਵਿਚ ਹੱਥ ਪਾਈ ਬੇਸੁਰੀ ਸਿਟੀਂ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਟੈਨਿਸ ਕੋਰਡ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੇ ਇਕੋ ਸਵਾਲ ਦੇ ਦੋ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਜਵਾਬ ਕੱਢਦੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਥਾਪੜਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ, “ਬਹੁਤ ਖ਼ੂਬ! ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਏ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਡਟ ਕੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਰਹੇ ਓਂ। ਇਕ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਹੀ ਏ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਗਲਤ। ਪਰ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਤੋੜਨਾਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਕੌਣ ਸਹੀ ਏ ਤੇ ਕੌਣ ਗਲਤ।”
ਪਰ ਪਿੱਛੋਂ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮੈਥੋਂ ਪੁੱਛਦੇ, “ਕਿਸਦਾ ਜਵਾਬ ਸਹੀ ਸੀ, ਰਸਟੀ?”
“ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਗਲਤ ਸਨ, ਕੇਨ ਚਾਚੂ।” ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ।
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੱਗੀ-ਲਗਾਈ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੁੱਟਣੀ, ਜੇ ਉਹ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਟੈਨਿਸ ਵਿਚ ਨਾ ਹਰਾਉਂਦੇ।
ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਲੋਚਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਸੈਕਟਰੀਆਂ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡਦੇ-ਖੇਡਦੇ ਚੰਗਾ ਖੇਡਣਾ ਸਿੱਖ ਗਏ ਸਨ ਉਹ। ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਹਾਰਨ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਕ ਮੈਚ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਹੀ ਗਏ ਸਨ ਉਹ।
ਇਸ ਉੱਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਯਕਦਮ ਭੜਕ ਗਏ।
“ਮਿਸਟਰ ਬਾਂਡ!” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੁਰਖ਼ਤ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਕਿ ਤੂੰ ਹਾਰਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸਮਝਦਾ ਏਂ। ਸਾਰੇ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇ?”
“ਬੜਾ ਅਫ਼ਸੋਸ ਏ ਮਹਾਮਹਿਮ,” ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਬੋਲੇ, “ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਗਿਆ।”
ਉਸ ਦਿਨ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਹਫ਼ਤੇ ਕੁ ਬਾਅਦ ਹੀ ਫੇਰ ਇੰਜ ਹੋਇਆ। ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਫੇਰ ਜਿੱਤੇ ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਏਨੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਏ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਬੋਲੇ ਭੁੱਜਦੇ ਹੋਏ ਟੈਨਿਸ ਕੋਰਡ ਵਿਚੋਂ ਚਲੇ ਗਏ।
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਵੇਲੇ ਆ ਧਮਕੇ। ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਾਂਗ ਉਸ ਸਮੇਂ 'ਸਿਫ਼ਰ-ਕਾਟੇ' ਦੀ ਖੇਡ ਵਿਚ ਮਗਨ ਸਨ।
“ਮਿਸਟਰ ਬਾਂਡ! ਕਲ੍ਹ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੈਕਟਰੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਏ ਕਿ ਨੋਟਿਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦੇ ਦੇਵੇ।”
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਜੇਬਾਂ ਵਿਚ ਹੱਥ ਪਾਈ ਸੀਟੀ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਖ਼ੁਸ਼ੀ-ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਘਰ ਪਰਤ ਆਏ।
“ਅੱਜ ਜਲਦੀ ਆ ਗਿਆ ਤੂੰ!” ਦਾਦੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
“ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਮੇਰੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ!” ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਬੋਲੇ।
“ਖ਼ੈਰ, ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਚਾਹ ਪੀ ਲੈ।”
ਦਾਦੀ ਤਾਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਦੀ ਇਹ ਨੌਕਰੀ ਬਹੁਤੇ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਚੱਲੇਗੀ। ਫੇਰ ਉਹ ਝਿੜਕਦੇ-ਫਿਟਕਾਰਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, “ਇਸਨੇ ਕਮ-ਸੇ-ਕਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤਾਂ ਕੀਤੀ। ਤੇ ਇਹ ਨੌਕਰੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਦਿਨ ਚੱਲੀ—ਦੋ ਮਹੀਨੇ।”
--- --- ---
No comments:
Post a Comment