6. ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡੇ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਪਾਪਾਤਰ ਬਣ ਗਏ ਸਨ ਫੇਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।
ਦਾਦੀ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਹਿਲਮੈਨ' ਕੱਢਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਸੋ, ਉਹ ਬੈਠੇ-ਬੈਠੇ ਕੁੜ੍ਹਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਭ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਗਲਤੀ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਿਊਂਦੇ ਸਨ, ਗੱਡੀ ਦੇ ਸਟੇਰਿੰਗ ਵਹੀਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੱਤਾ।
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਦੋ ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ (ਨਾਸ਼ਤੇ ਤੇ ਚਾਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ) ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫੇਰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੀਟੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।
“ਮੌਨ ਵੀ ਇਕ ਵਰਦਾਨ ਏਂ।” ਦਾਦੀ ਬੋਲੇ।
ਤੇ ਫੇਰ ਇਕ ਦਿਨ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਲਖਨਊ ਵਿਚ ਐਮਿਲੀ ਆਂਟੀ ਕੋਲ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ।
ਦਾਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਬਾਲ ਨੇ ਤੇ ਨਾਲੇ ਉਸਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਏ। ਬਹੁਤੇ ਦਿਨ ਉੱਥੇ ਜੰਮਿਆਂ ਨਾ ਰਹੀਂ, ਸਮਝਿਆ!”
“ਮੈਂ ਜਿੰਨੇ ਦਿਨ ਵੀ ਰਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਈਂ ਰੜਕਦਾ।” ਚਿੜ ਕੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ।
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਦੀ ਲਖਨਊ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਇਕ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਿੱਸਾ ਸਾਨੂੰ ਕਾਫੀ ਪਿੱਛੋਂ ਜਾ ਕੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ।
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਜਦੋਂ ਲਖਨਊ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੀੜ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਹਰੇਕ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲ ਹੱਥ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ, ਉਰਦੂ ਵਿਚ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਵਾਗਤ-ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਤਕ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮਾਜਰਾ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਗੇਂਦੇ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ—“ਗੋਮਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਿੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਗਰ ਲਖਨਊ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।” ਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੀ ਕਾਰ ਤਕ ਲੈ ਗਿਆ।
ਗੱਡੀ ਜਦੋਂ ਸਪੋਰਟਸ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਹੁੰਚੀ, ਉਦੋਂ ਜਾ ਕੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਇਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਖੇਡਣਾ ਏਂ।
ਸਾਰਾ ਕਿੱਸਾ ਕੁਝ ਇੰਜ ਵਾਪਰਿਆ...:
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਬਰੂਸ ਹੈਲਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੌਰੇ ਉੱਤੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਖਨਊ ਵਿਚ ਇਕ 'ਚੈਰਿਟੀ ਮੈਚ' ਖੇਡਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਪਿਛਲੀ ਸ਼ਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੇਟ ਏਨਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਇਆ ਕਿ ਰਾਤ ਦੀ ਉਖੜੀ-ਪੁੱਖੜੀ ਨੀਂਦ ਕਾਰਨ ਟਰੇਨ ਫੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਲਖਨਊ ਵਿਚ ਮੈਚ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਵਧੇਰੇ ਤਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਤਾਰ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਆਪਣੇ ਠਿਕਾਣੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਲਖਨਊ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਜੁੜ ਗਏ। ਤੇ ਇਹ ਇਕ ਵਚਿੱਤਰ ਸੰਯੋਗ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਤੇ ਬਰੂਸ ਹੈਲਮ ਦੇ ਚਿਹਰੇ-ਮੋਹਰੇ ਵਿਚ ਅਦਭੁਤ ਸਮਾਨਤਾ ਸੀ, ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਟਿੰਡ ਵੀ ਇਕੋ-ਜਿਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਭ ਗੜਬੜ-ਘੁਟਾਲਾ ਹੋਇਆ। ਸੱਚ ਪੁੱਛੋਂ, ਤਾਂ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੜਬੜ ਤੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਸਨ।
ਗੋਮਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਿੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਏਨਾ ਸਵਾਗਤ-ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ ਤੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਾਸ਼ਤਾ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਲਖਨਊ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨਹੀਂ ਖੇਡਦੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ। ਉਹਨਾਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ 'ਜੇ ਮੈਂ ਟੈਨਿਸ ਦੀ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਹਿੱਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਦੀ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿੱਟ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਥ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਏ।' ਤੇ ਚੰਗੇ ਭਾਗੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੂਟਕੇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਬਲੇਜਰ ਤੇ ਇਕ ਸਫੇਦ ਪਤਲੂਨ ਵੀ ਸੀ।
ਗੋਮਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਟਾਸ ਜਿੱਤਿਆ ਤੇ ਬੱਲੇਬਾਜੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਖੇਡਣਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਰੂਸ ਹੈਲਮ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖੇਡਦੇ ਸਨ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਵਿਕੇਟ ਵਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਅਜੇ ਤਕ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਆਰਾਮਦੇਹ ਪੈਡ ਕਿਓਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ ਕਿਸੇ ਨੇ।
ਪਹਿਲੀ ਗੇਂਦ ਸ਼ਾਟ-ਪਿਚ ਸੀ। ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਟੈਨਿਸ ਦੀ ਗੇਂਦ ਵਾਂਗ ਹੀ ਲਿਆ ਤੇ ਮਿਡ ਵਿਕੇਟ ਬਾਊਂਡਰੀ ਵਲ ਹਿੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭੀੜ ਝੂੰਮਣ ਲੱਗੀ ਤੇ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
ਅਗਲੀ ਗੇਂਦ ਕੇਨ ਚਾਚਾ ਦੇ ਪੈਡ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਕੇਟ ਦੇ ਯਕਦਮ ਸਾਹਮਣੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਲ.ਬੀ.ਡਬਲਿਊ. ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੰਪਾਇਰ ਨੇ ਉਂਗਲੀ ਚੁੱਕਣ ਵਿਚ ਸੰਕੋਚ ਕੀਤਾ। ਆਖ਼ਰ ਸੈਂਕੜੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਬਰੂਸ ਹੈਲਮ ਦਾ ਖੇਡ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮੋਟੀ ਰਕਮ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ।
“ਨਾਟ ਆਊਟ!” ਅੰਪਾਇਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਤੀਜੀ ਬਾਲ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਦੇ ਬੱਲੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਤੇ ਸਲਿਪ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਗਈ।
“ਲਵਲੀ ਸ਼ਾਟ!” ਪੈਵਿਲੀਅਨ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੂਕ ਉੱਠੇ।
“ਕਲਾਸਿਕ ਲੇਟ-ਕੱਟ!” ਇਕ ਹੋਰ ਬੋਲਿਆ।
ਗੇਂਦ ਬਾਊਡਰੀ ਨਾਲ ਜਾ ਲੱਗੀ ਤੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਰਨ ਮਿਲ ਗਏ। ਓਵਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦੂਜੇ ਬੱਲੇਬਾਜ ਨੇ ਬਾਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਬਾਲ ਉੱਤੇ ਹੀ ਇਕ ਰਨ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਦੂਜੇ ਰਨ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਕ ਹੀ ਰਨ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਕਿਉਂ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਕੇਟਾਂ ਵਿਚ ਦੌੜਦੇ ਫਿਰੋ? ਫੇਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੌੜਨਾਂ ਪਿਆ। ਅਜੇ ਪਿਚ ਉੱਤੇ ਉਹ ਅੱਧੀ ਦੂਰੀ ਵੀ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕੇ ਕਿ ਫੀਲਡਰ ਨੇ ਗੇਂਦ ਵਿਕੇਟ ਉੱਤੇ ਦੇ ਮਾਰੀ। ਕਈ ਗਜ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਰਨ-ਆਊਟ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਵਾਰੀ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਪੈਵਿਲੀਅਨ ਵਲ ਤੁਰ ਚੱਲੇ, ਤਾਂ ਭੀੜ ਨੇ ਹਮਦਰਦੀ ਵਜੋਂ ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾਈਆਂ।
ਪੈਵਿਲੀਅਨ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, “ਇਸਦਾ ਕੀ ਦੋਸ਼! ਦੂਜੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਰਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿਣਾ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੀਦਾ। ਦੂਜਾ ਰਨ ਬਣ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ। ਪਰ, ਏਨੀ ਦੂਰ ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਆਉਣਾ ਸਫ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਕਿੰਨਾ ਵਧੀਆ ਲੇਟ-ਕੱਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ!”
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬ ਡਟ ਕੇ ਟਿਫ਼ਨ (ਖਾਣਾ) ਖਾਧਾ ਤੇ ਫੇਰ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਦੁਪਹਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਖਾਸੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਗੋਮਤੀ ਟੀਮ ਲਈ ਫੀਲਡਿੰਗ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ ਤੇ ਐਵੇਂ ਈ ਦੌੜਨਾਂ-ਭੱਜਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਉਹ ਪੈਵਿਲੀਅਨ ਵਿਚੋਂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਖਿਸਕ ਗਏ। ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਇਕ ਤਾਂਗੇ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਤੇ ਛਾਊਨੀ ਵਿਚ ਐਮਿਲੀ ਆਂਟੀ ਕੇ ਘਰ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ।
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਐਮਿਲੀ ਆਂਟੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਇਕ ਵਜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਲੰਚ ਕੀਤਾ।
ਓਧਰ, ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਇਹੋ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਬਰੂਸ ਹੈਲਮ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੀ ਗੱਡੀ ਫੜ੍ਹਨ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਲਦੀ ਚਲੇ ਗਏ ਨੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕ 'ਚੈਰਿਟੀ-ਮੈਚ' ਖੇਡਣਾ ਸੀ।
ਐਮਿਲੀ ਆਂਟੀ ਦਬੰਗ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਇਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤਕ ਖੁਆਇਆ-ਪਿਆਇਆ ਤੇ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਡਾਰਮਿਟਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਜੋਤ ਦਿੱਤਾ। ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤਕ ਹੱਡ ਤੋੜ ਕੇ ਏਨੇ ਰੁਪਈਏ ਬਚਾਅ ਲਏ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮੂੰਹ ਚੁੱਕੀ ਦਾਦੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ।
ਪਰ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਰੂਸ ਹੈਲਮ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿਚ ਚਾਰ ਰਨ ਹੋਰ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਗੋਮਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਿੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ 'ਸਕੋਰ-ਬੁੱਕ' ਵਿਚ ਚਾਚੂ ਦੇ ਕਮਾਲ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ—
ਬੀ. ਹੈਲਮ ਰਨ ਆਊਟ 4
ਗੋਮਤੀ ਟੀਮ ਇਹ ਮੈਚ ਹਾਰ ਗਈ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਫ਼ੌਰਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਗੇ, ਹਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਹੋਵਾਂਗੇ?
--- --- ---
ਰਸਕਿਨ ਬਾਂਡ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ The Adventures of Rusty (English) ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ 'ਰਸਟੀ ਕੇ ਕਾਰਨਾਮੇ' ਮੈਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁਕ ਟਰਸਟ, ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿਖੇ ਲੱਗੇ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲੇ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆਂਦੀ, ਪੜ੍ਹੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ। ਅੱਗਲੇ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜਾ ਕੇ ਭਾਅ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਦਨ ਹੁਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਆਈ ਗੱਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ...ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਟਰਸਟ ਵੱਲੋਂ ਇਸਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਛਾਪਿਆ ਜਾ ਚੱਕਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦਾ ਓਹ ਐਡੀਸ਼ਨ ਖ਼ਤਮ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪੁਰ ਜ਼ੋਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਜਿਦ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਸੇਧ-ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਮੈਂ ਇਦਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇ ਧੰਨਵਾਦ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਾਂ। ਤੇ ਮੈਂ ਇਦਾਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁਕ ਟਰਸਟ, ਦਿੱਲੀ, ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸ਼੍ਰੀ ਦ੍ਰੋਣਵੀਰ ਕੋਹਲੀ ਤੇ ਭਾਅ ਬਦਨ ਹੁਰਾਂ ਦਾ ਤਹਿਦਿਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਅਨਾਇਤ ਸਦਕਾ ਮੈਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਜੀਵਨ ਕਾਲ (1976-2013) ਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੇਰੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕ੍ਰਿਤੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ...ਮਹਿੰਦਰ ਬੇਦੀ, ਜੈਤੋ।
ਪਰ ਮੇਰੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀਆਂ—'ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਤੇ ਸਕੂਲੋਂ ਭੱਜਣਾ' ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਦਾਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁਕ ਟਰਸਟ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਇਸੇਤਮਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ—ਅਨੁ.
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਪਾਪਾਤਰ ਬਣ ਗਏ ਸਨ ਫੇਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।
ਦਾਦੀ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਹਿਲਮੈਨ' ਕੱਢਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਸੋ, ਉਹ ਬੈਠੇ-ਬੈਠੇ ਕੁੜ੍ਹਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਭ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਗਲਤੀ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਿਊਂਦੇ ਸਨ, ਗੱਡੀ ਦੇ ਸਟੇਰਿੰਗ ਵਹੀਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੱਤਾ।
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਦੋ ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ (ਨਾਸ਼ਤੇ ਤੇ ਚਾਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ) ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫੇਰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੀਟੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।
“ਮੌਨ ਵੀ ਇਕ ਵਰਦਾਨ ਏਂ।” ਦਾਦੀ ਬੋਲੇ।
ਤੇ ਫੇਰ ਇਕ ਦਿਨ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਲਖਨਊ ਵਿਚ ਐਮਿਲੀ ਆਂਟੀ ਕੋਲ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ।
ਦਾਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਬਾਲ ਨੇ ਤੇ ਨਾਲੇ ਉਸਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਏ। ਬਹੁਤੇ ਦਿਨ ਉੱਥੇ ਜੰਮਿਆਂ ਨਾ ਰਹੀਂ, ਸਮਝਿਆ!”
“ਮੈਂ ਜਿੰਨੇ ਦਿਨ ਵੀ ਰਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਈਂ ਰੜਕਦਾ।” ਚਿੜ ਕੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ।
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਦੀ ਲਖਨਊ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਇਕ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਿੱਸਾ ਸਾਨੂੰ ਕਾਫੀ ਪਿੱਛੋਂ ਜਾ ਕੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ।
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਜਦੋਂ ਲਖਨਊ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੀੜ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਹਰੇਕ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲ ਹੱਥ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ, ਉਰਦੂ ਵਿਚ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਵਾਗਤ-ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਤਕ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮਾਜਰਾ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਗੇਂਦੇ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ—“ਗੋਮਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਿੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਗਰ ਲਖਨਊ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।” ਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੀ ਕਾਰ ਤਕ ਲੈ ਗਿਆ।
ਗੱਡੀ ਜਦੋਂ ਸਪੋਰਟਸ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਹੁੰਚੀ, ਉਦੋਂ ਜਾ ਕੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਇਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਖੇਡਣਾ ਏਂ।
ਸਾਰਾ ਕਿੱਸਾ ਕੁਝ ਇੰਜ ਵਾਪਰਿਆ...:
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਬਰੂਸ ਹੈਲਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੌਰੇ ਉੱਤੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਖਨਊ ਵਿਚ ਇਕ 'ਚੈਰਿਟੀ ਮੈਚ' ਖੇਡਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਪਿਛਲੀ ਸ਼ਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੇਟ ਏਨਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਇਆ ਕਿ ਰਾਤ ਦੀ ਉਖੜੀ-ਪੁੱਖੜੀ ਨੀਂਦ ਕਾਰਨ ਟਰੇਨ ਫੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਲਖਨਊ ਵਿਚ ਮੈਚ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਵਧੇਰੇ ਤਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਤਾਰ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਆਪਣੇ ਠਿਕਾਣੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਲਖਨਊ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਜੁੜ ਗਏ। ਤੇ ਇਹ ਇਕ ਵਚਿੱਤਰ ਸੰਯੋਗ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਤੇ ਬਰੂਸ ਹੈਲਮ ਦੇ ਚਿਹਰੇ-ਮੋਹਰੇ ਵਿਚ ਅਦਭੁਤ ਸਮਾਨਤਾ ਸੀ, ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਟਿੰਡ ਵੀ ਇਕੋ-ਜਿਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਭ ਗੜਬੜ-ਘੁਟਾਲਾ ਹੋਇਆ। ਸੱਚ ਪੁੱਛੋਂ, ਤਾਂ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੜਬੜ ਤੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਸਨ।
ਗੋਮਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਿੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਏਨਾ ਸਵਾਗਤ-ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ ਤੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਾਸ਼ਤਾ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਲਖਨਊ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨਹੀਂ ਖੇਡਦੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ। ਉਹਨਾਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ 'ਜੇ ਮੈਂ ਟੈਨਿਸ ਦੀ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਹਿੱਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਦੀ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿੱਟ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਥ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਏ।' ਤੇ ਚੰਗੇ ਭਾਗੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੂਟਕੇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਬਲੇਜਰ ਤੇ ਇਕ ਸਫੇਦ ਪਤਲੂਨ ਵੀ ਸੀ।
ਗੋਮਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਟਾਸ ਜਿੱਤਿਆ ਤੇ ਬੱਲੇਬਾਜੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਖੇਡਣਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਰੂਸ ਹੈਲਮ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖੇਡਦੇ ਸਨ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਵਿਕੇਟ ਵਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਅਜੇ ਤਕ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਆਰਾਮਦੇਹ ਪੈਡ ਕਿਓਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ ਕਿਸੇ ਨੇ।
ਪਹਿਲੀ ਗੇਂਦ ਸ਼ਾਟ-ਪਿਚ ਸੀ। ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਟੈਨਿਸ ਦੀ ਗੇਂਦ ਵਾਂਗ ਹੀ ਲਿਆ ਤੇ ਮਿਡ ਵਿਕੇਟ ਬਾਊਂਡਰੀ ਵਲ ਹਿੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭੀੜ ਝੂੰਮਣ ਲੱਗੀ ਤੇ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
ਅਗਲੀ ਗੇਂਦ ਕੇਨ ਚਾਚਾ ਦੇ ਪੈਡ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਕੇਟ ਦੇ ਯਕਦਮ ਸਾਹਮਣੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਲ.ਬੀ.ਡਬਲਿਊ. ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੰਪਾਇਰ ਨੇ ਉਂਗਲੀ ਚੁੱਕਣ ਵਿਚ ਸੰਕੋਚ ਕੀਤਾ। ਆਖ਼ਰ ਸੈਂਕੜੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਬਰੂਸ ਹੈਲਮ ਦਾ ਖੇਡ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮੋਟੀ ਰਕਮ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ।
“ਨਾਟ ਆਊਟ!” ਅੰਪਾਇਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਤੀਜੀ ਬਾਲ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਦੇ ਬੱਲੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਤੇ ਸਲਿਪ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਗਈ।
“ਲਵਲੀ ਸ਼ਾਟ!” ਪੈਵਿਲੀਅਨ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੂਕ ਉੱਠੇ।
“ਕਲਾਸਿਕ ਲੇਟ-ਕੱਟ!” ਇਕ ਹੋਰ ਬੋਲਿਆ।
ਗੇਂਦ ਬਾਊਡਰੀ ਨਾਲ ਜਾ ਲੱਗੀ ਤੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਰਨ ਮਿਲ ਗਏ। ਓਵਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦੂਜੇ ਬੱਲੇਬਾਜ ਨੇ ਬਾਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਬਾਲ ਉੱਤੇ ਹੀ ਇਕ ਰਨ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਦੂਜੇ ਰਨ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਕ ਹੀ ਰਨ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਕਿਉਂ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਕੇਟਾਂ ਵਿਚ ਦੌੜਦੇ ਫਿਰੋ? ਫੇਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੌੜਨਾਂ ਪਿਆ। ਅਜੇ ਪਿਚ ਉੱਤੇ ਉਹ ਅੱਧੀ ਦੂਰੀ ਵੀ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕੇ ਕਿ ਫੀਲਡਰ ਨੇ ਗੇਂਦ ਵਿਕੇਟ ਉੱਤੇ ਦੇ ਮਾਰੀ। ਕਈ ਗਜ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਰਨ-ਆਊਟ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਵਾਰੀ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਪੈਵਿਲੀਅਨ ਵਲ ਤੁਰ ਚੱਲੇ, ਤਾਂ ਭੀੜ ਨੇ ਹਮਦਰਦੀ ਵਜੋਂ ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾਈਆਂ।
ਪੈਵਿਲੀਅਨ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, “ਇਸਦਾ ਕੀ ਦੋਸ਼! ਦੂਜੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਰਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿਣਾ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੀਦਾ। ਦੂਜਾ ਰਨ ਬਣ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ। ਪਰ, ਏਨੀ ਦੂਰ ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਆਉਣਾ ਸਫ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਕਿੰਨਾ ਵਧੀਆ ਲੇਟ-ਕੱਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ!”
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬ ਡਟ ਕੇ ਟਿਫ਼ਨ (ਖਾਣਾ) ਖਾਧਾ ਤੇ ਫੇਰ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਦੁਪਹਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਖਾਸੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਗੋਮਤੀ ਟੀਮ ਲਈ ਫੀਲਡਿੰਗ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ ਤੇ ਐਵੇਂ ਈ ਦੌੜਨਾਂ-ਭੱਜਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਉਹ ਪੈਵਿਲੀਅਨ ਵਿਚੋਂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਖਿਸਕ ਗਏ। ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਇਕ ਤਾਂਗੇ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਤੇ ਛਾਊਨੀ ਵਿਚ ਐਮਿਲੀ ਆਂਟੀ ਕੇ ਘਰ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ।
ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਐਮਿਲੀ ਆਂਟੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਇਕ ਵਜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਲੰਚ ਕੀਤਾ।
ਓਧਰ, ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਇਹੋ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਬਰੂਸ ਹੈਲਮ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੀ ਗੱਡੀ ਫੜ੍ਹਨ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਲਦੀ ਚਲੇ ਗਏ ਨੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕ 'ਚੈਰਿਟੀ-ਮੈਚ' ਖੇਡਣਾ ਸੀ।
ਐਮਿਲੀ ਆਂਟੀ ਦਬੰਗ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਇਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤਕ ਖੁਆਇਆ-ਪਿਆਇਆ ਤੇ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਡਾਰਮਿਟਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਜੋਤ ਦਿੱਤਾ। ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤਕ ਹੱਡ ਤੋੜ ਕੇ ਏਨੇ ਰੁਪਈਏ ਬਚਾਅ ਲਏ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮੂੰਹ ਚੁੱਕੀ ਦਾਦੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ।
ਪਰ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਰੂਸ ਹੈਲਮ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿਚ ਚਾਰ ਰਨ ਹੋਰ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਗੋਮਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਿੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ 'ਸਕੋਰ-ਬੁੱਕ' ਵਿਚ ਚਾਚੂ ਦੇ ਕਮਾਲ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ—
ਬੀ. ਹੈਲਮ ਰਨ ਆਊਟ 4
ਗੋਮਤੀ ਟੀਮ ਇਹ ਮੈਚ ਹਾਰ ਗਈ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਫ਼ੌਰਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਗੇ, ਹਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਹੋਵਾਂਗੇ?
--- --- ---
ਰਸਕਿਨ ਬਾਂਡ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ The Adventures of Rusty (English) ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ 'ਰਸਟੀ ਕੇ ਕਾਰਨਾਮੇ' ਮੈਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁਕ ਟਰਸਟ, ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿਖੇ ਲੱਗੇ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲੇ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆਂਦੀ, ਪੜ੍ਹੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ। ਅੱਗਲੇ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜਾ ਕੇ ਭਾਅ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਦਨ ਹੁਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਆਈ ਗੱਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ...ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਟਰਸਟ ਵੱਲੋਂ ਇਸਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਛਾਪਿਆ ਜਾ ਚੱਕਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦਾ ਓਹ ਐਡੀਸ਼ਨ ਖ਼ਤਮ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪੁਰ ਜ਼ੋਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਜਿਦ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਸੇਧ-ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਮੈਂ ਇਦਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇ ਧੰਨਵਾਦ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਾਂ। ਤੇ ਮੈਂ ਇਦਾਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁਕ ਟਰਸਟ, ਦਿੱਲੀ, ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸ਼੍ਰੀ ਦ੍ਰੋਣਵੀਰ ਕੋਹਲੀ ਤੇ ਭਾਅ ਬਦਨ ਹੁਰਾਂ ਦਾ ਤਹਿਦਿਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਅਨਾਇਤ ਸਦਕਾ ਮੈਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਜੀਵਨ ਕਾਲ (1976-2013) ਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੇਰੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕ੍ਰਿਤੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ...ਮਹਿੰਦਰ ਬੇਦੀ, ਜੈਤੋ।
ਪਰ ਮੇਰੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀਆਂ—'ਕੇਨ ਚਾਚੂ ਤੇ ਸਕੂਲੋਂ ਭੱਜਣਾ' ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਦਾਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁਕ ਟਰਸਟ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਇਸੇਤਮਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ—ਅਨੁ.
No comments:
Post a Comment